ADVERTISEMENT

PR Horta Veta Dekretu Lei Responsabilidade PR

Mateus da Cruz - Dili · Nasionál
Reportajen : Jeremias Soares
Editor : Mateus da Cruz
  • Share
Prezidente Repúblika José Ramos Horta

DILI-Prezidente Repúblika José Ramos Horta Veto dekretu lei kona-ba responsabilidade Prezidente Republika.

“Ha’u foin komunika tiha ona ba Parlamentu Nasionál, iha ha’u-nia kapasidade hanesan Prezidente Repúblika, ha’u-nia veto ba Dekretu Parlamentu Nasionál No 63/V, 16 Maiu 2022, Lei kona-ba Responsabilidade Prezidente Repúblika ho baze katak dekretu ne’e deklaradu tiha ona nu’udar inkonstitusionál hosi Tribunál Rekursu”, Sita iha komunikadu imprensa ne’ebé jornalista sira asesu, Segunda (27/06).

ADVERTISEMENT
SCROLL FILA BA NOTISIA

Dekretu Parlamentu Nasionál ida-ne’e, ho ha’u-nia pedidu, sujeitu ba revizaun preventiva ba ninia konstitusionalidade hosi Tribunál Rekursu. Tribunál deklara katak proposta lei ne’e inkonstitusionál iha nia desizaun ne’ebé fó-sai iha loron 24 fulan-Juñu tinan 2022 (NUC No. 0061/22.TRDIL).

Ho baze ba ninia inkonstitusionalidade ha’u veto tiha ona lei ne’e haktuir ba provizaun sira hosi parágrafu Artigu 85 (1) (c) no (e) no parágrafu 1 hosi Artigu 88 (1), (2) no (3) hosi Artigu 149 Konstituisaun Repúblika nian.

Iha okaziaun ida-ne’e, motivadu hosi knaar konsiénsia Xefe Estadu nian, ne’ebé ezije katak ha’u partilla ho Ita-Boot sira, iha maneira transparente no públika, ha’u hato’o mensajen ba Ita-Boot sira hotu, sidadaun sira Timor-Leste nian no Membru Parlamentu sira. Ha’u hakarak subliña signifikadu hosi desizaun Tribunál nian ne’ebé deklara tiha ona katak proposta lei ne’e inkonstitusionál. Desizaun no razaun sira Tribunál nian justifika tomak ezersísiu ba ha’u-nia veto ba Dekretu Parlamentu Nasionál No 63/V, Lei kona-ba Responsabilidade Prezidente Repúblika.

Lee Mós:
RFTL Aprezenta Kazu Violénsia Hasoru Feto no Labarik ba PR

Hanesan ha’u hatete tiha ona katak, estabelesimentu ba estatutu liabilidade kriminál ne’ebé foka de’it ba Prezidente Repúblika, hodi husik hela orgaun soberania sira seluk hotu no titular kargu polítiku no pozisaun públiku aas sira, sei sai nu’udar afronta direta ba Konstituisaun, ne’ebé viola prinsípiu separasaun poder, nu’udar pilár prinsipál ba Estadu Direitu. Esforsu atu limita ezersísiu poder diskrisionáriu sira hosi Prezidente sai nu’udar subversaun ba fundasaun sira sistema semi-prezidensiál nian, no sai nu’udar violasaun momoos ida ba separasaun poder ne’ebé estipula iha artigu 69 KRDTL nian.

Lee Mós:
Militante Tuda Malu, Na'in Rua Hetan Detein

Tribunál Rekursu konfirma ha’u-nia komprensaun kona-ba Konstituisaun hodi hatete katak “Iha rejime semi-prezidensialista hanesan Timor-Leste nian, interpretasaun ida kona-ba artigu 95 (2) (k) KRDTL nian, ne’ebé permiti estabelesimentu lei ida kona-ba liabilidade kriminál ba de’it Prezidente Repúblika, hodi halakon tiha ona buat ne’e ba Parlamentu no Governu, la tuir ona Konstituisaun no prinsípiu sira ne’ebé konsagra iha laran.

Dekretu Parlamentu Nasionál No 63/V, 16 Maiu 2022, ne’ebé refere ba Prezidente Repúblika ba promulgasaun hanesan Lei kona-ba Responsabilidade Prezidente Repúblika, sofre hosi inkonstitusionalidade formál, ne’ebé deklara liuhosi meiu ida-ne’e.”

Iha andamentu lejislatura ida-idak, knaar Membru Parlamentu sira la’ós de’it atu aprova saída maka lejislatura hanoin karik bele sai lei ida. Liu-liu knaar ne’ebé sira asumi tiha ona iha povu nia oin inklui uluk nana’in responsabilidade ida atu garante katak lei sira ne’ebé sira aprova ne’e konsistente ho ita-nia Konstituisaun. Sira tenke sempre tau iha neon objetivu fundamentál ida-ne’e, ne’ebé sira eleitu ba.

Lei sira no ninia aprovasaun ne’e, inevitavelmente, vinkuladu hosi orientasaun Artigu 69 KRDTL nian, ne’ebé hatete katak, “Orgaun soberania sira, iha ninia relasaun ba malu no wainhira hala’o knaar, tenke tuir prinsípiu separasaun no interdependénsia kbiit nian ne’ebé iha Lei-Inan nia laran”.

Lee Mós:
Investimentu iha Setór Edukasaun Ladún Adekuadu

Ba razaun sira-ne’e, ha’u hato’o ha’u-nia veto ho baze sira inkonstitusionalidade ba Dekretu Parlamentu Nasionál No 63/V no ha’u husu tiha ona reformulasaun ba Dekretu ida-ne’e, haktuir ba Desizaun, ne’ebé pronunsia inkonstitusionalidade ba provizaun ne’ebé hanesan ne’e, hodi nune’e kumpri ho provizaun sira hosi Artigu 149 (3) Konstituisaun Repúblika nian.

Ikus liu, ha’u apela ba Membru Parlamentu Nasionál sira, hanesan lejisladór atu respeita parámetru sira konstitusionalmente, ne’ebé estabelese hosi Seksaun 69 KRDTL, bainhira de’it sira aprova lei sira ne’ebé iha ligasaun ho orgaun soberania sira seluk Estadu nian.

 739 total views,  3 views today

Oinsa Ita nia Reaksaun iha Notisia Nee?
Like
Love
Haha
Wow
Sad
Angry
You have reacted on “PR Horta Veta Dekretu Lei Responsabilidade PR” A few seconds ago
  • Share
ADVERTISEMENT
SCROLL FILA BA NOTISIA

Notisia Timorpost Seluk


Komentariu :
Timorpost.com. Respeita tebes Ita Nia opiniaun. Laran luak no uza etika bainhira hatoo opiniaun. Opiniaun iha Ita Nia responsabilidsde, tuir lei ITE.

Live Streaming
Live Streaming TImor Post TV
x
Varanda
Kategoria
Video
Buka
Watch
error: